Dlaczego nie ma jednej idealnej diety?
W świecie zdrowia i żywienia co kilka lat pojawia się nowa „cudowna” dieta, która obiecuje rozwiązanie wszystkich problemów. Dieta ketogeniczna, post dr Dąbrowskiej, dieta carnivore…. – każda z nich ma swoich zagorzałych zwolenników i spektakularne historie sukcesu.
Jak to możliwe, że tak skrajnie różne podejścia do odżywiania, mogą przynosić pozytywne efekty?
I skoro dieta mięsna ma być tak doskonała, po co natura stworzyła tak niesamowitą różnorodność roślin, owoców i ziół?
Różne bramy do tego samego ogrodu.
Medycyna ajurwedyjska i chińska wychodzą z założenia, że nie ma jednej, uniwersalnej diety.
Kluczową koncepcją jest indywidualność.
Ajurweda dzieli ludzi na trzy podstawowe typy konstytucji (dosze): Vata, Pitta, Kapha.
To co jest lekarstwem dla jednej osoby, może być trucizną dla innej.
Dieta ketogeniczna / mięsna (ciężka, oleista, rozgrzewająca) może być doskonała dla osoby Vata (szczupłej, „wietrznej”, często wychłodzonej), ponieważ ją ugruntuje i odżywi. Dla osoby Kapha (cięższej, flegmatycznej) ta sama dieta może prowadzić do zastoju, ociężałości i gromadzenia toksyn.
Post / dieta Dąbrowskiej (lekka, oczyszczająca) może być zbawienna dla osoby Kapha lub Pitta (gorącej, „ognistej”) w celu redukcji nadmiaru. Dla osoby Vata byłaby wyniszczająca i destabilizująca.
Medycyna Chińska koncentruje się na równowadze sił Yin i Yang oraz stanu Qi (energii życiowej).
Mięso (zwłaszcza czerwone), jajka, sery to pokarmy Yang – budujące, rozgrzewające, skondensowane. Są doskonałe dla osób z niedoborem Yang (wychłodzenie, brak energii, słabe trawienie).
Warzywa i owoce to pokarmy Yin – chłodzące, nawilżające, oczyszczające. Są niezbędne dla osób z nadmiarem Yang (gorąco, nadciśnienie).
„Mody” na diety często powstają, ponieważ dana dieta rozwiązuje konkretny, powszechny problem danej populacji, w danym czasie.
W społeczeństwie przesiąkniętym przetworzoną żywnością, cukrem i węglowodanami (skrajne Yin), diety wysokobiałkowe/tłuszczowe (Yang) przynoszą szybką, odczuwalną poprawę. Przywracają chwilową równowagę.
Dla osoby z chorobami autoimmunologicznymi lub insulinoopornością, wyeliminowanie pokarmów prozapalnych (np. glutenu, cukru) za pomocą diety ketogenicznej czy carnivore jest jak zdjęcie paliwa z ognia stanu zapalnego. To działa, ale nie dlatego, że mięso jest „cudowne”, tylko dlatego, że eliminuje to, co danej osobie szkodzi.
Po co nam rośliny? Głębszy sens darów natury.
Natura nie daje nam czegoś bez powodu. Rośliny, owoce i zioła pełnią w naszym organizmie fundamentalnie inną funkcję niż pokarmy zwierzęce.
Pokarm zwierzęcy (mięso, jaja, nabiał):
Funkcja (z perspektywy Ajurwedy/TCM): budowa, ugruntowanie, wzmacnianie.
To „cegiełki”. Budują mięśnie, kości, krew, dostarczają energii i ciepła.
To jak budowniczy i paliwo do pieca.
Pokarm roślinny (warzywa, owoce, zioła):
Funkcja – oczyszczanie, nawilżanie, regulacja, „chłodzenie” nadmiaru ognia, transport.
Zawierają błonnik, który „wymiata” toksyny, aktywne związki roślinne (fitochemikalia), które modulują pracę genów i gaszą stany zapalne oraz wodę strukturalną. To jak architekci, hydraulicy i służby porządkowe. Bez nich, samymi „cegiełkami” zablokujesz system. Powstanie zastój, „wewnętrzne gorąco”.
Dlaczego więc dieta carnivore działa?
Działa krótkoterminowo na zasadzie eliminacji. Jeśli ktoś ma poważne uszkodzenie np. jelit (przez gluten, lektyny czy inne składniki roślinne), przejście na wyłącznie pokarm zwierzęcy, daje jelitom i układowi odpornościowemu przerwę. Organizm przestaje walczyć z tym, co dostawał i może się zregenerować. Jednak w dłuższej perspektywie, po wygojeniu jelit, brak „służb porządkowych”(roślin) może prowadzić do nowych problemów – zaparć, niedoborów witaminy C i niektórych flawonoidów, zakwaszenia organizmu i wzmożonego obciążenia nerek.
Paradoks przypraw.
Jeśli tak złe są rośliny, to po co w diecie mięsnej korzysta się z przypraw, ziół?
Co piją osoby na lwiej diecie? Czyżby wyłącznie wodę źródlaną?
Funkcja przypraw (ziołowych) w diecie mięsnej:
Wspomaganie trawienia (Agni w Ajurwedzie, Qi śledziony w TCM).
Imbir, kminek, kolendra, rozmaryn, kurkuma…. – wszystkie te zioła rozpalają „ogień trawienny”, pomagając strawić pokarm bez tworzenia „toksyn niestrawionego pożywienia” (Ama w Ajurwedzie).Równoważenie właściwości.
Mięso jest gorące i wilgotne (Yang). Wiele przypraw ma właściwości osuszające, rozpraszające lub chłodzące, aby zrównoważyć ten efekt.
Propagatorzy diet mięsnych, używając przypraw, instynktownie (lub nie) korzystają z mądrości roślin.
To dowód na to, że nawet w najbardziej „mięsnej” diecie, roślina jest nieodzownym sojusznikiem.
Dlaczego to, co „trujące” dla roślin, może leczyć ludzi
Zwolennicy diet mięsnych powołują się na argument, że rośliny wytwarzają „toksyny” (jak choćby lektyny, kwas fitynowy) jako mechanizm obronny. Klucz leży w zrozumieniu zjawiska hormezy.
Dwa różne cele, ten sam związek
Wyobraź sobie resweratrol w winogronach:
Dla grzyba atakującego winorośl, resweratrol jest bronią chemiczną – toksyną, która ma go zabić.
Dla człowieka, ta sama substancja w małej dawce działa jak symulator treningowy. Nasze komórki rozpoznają ją jako łagodny sygnał zagrożenia i uruchamiają systemy obronne – produkcję antyoksydantów, naprawę DNA, procesy oczyszczania (autofagię).
Ale uwaga, na pożary w organizmie.
Kluczowe jest rozróżnienie między:
Stanem OSTRYM (pożar), jelita są w ogniu ostrego stanu zapalnego. Tu potrzebna jest dieta eliminacyjna (np. carnivore), która działa jak wóz strażacki – radykalnie redukuje paliwo dla ognia.
Stanem PRZEWLEKŁYM (zaniedbany dom), pożar zgaszony, ale zostały zniszczenia. Teraz właśnie potrzebne są roślinne związki jako „ekipa remontowa”, która przez hormezę wzmacnia system.
Sekwencja jest więc kluczowa:
Najpierw gasimy pożar przez ścisłą eliminację
Dopiero potem rozpoczynamy remont przez stopniowe wprowadzanie roślin
Pułapka czasowa i „metaboliczna kruchość”.
Osoba na diecie carnivore może czuć się świetnie przez miesiące, a nawet lata.
Jednak tworzy ona organizm, który jest jak sterylna, czysta bańka.
Co się stanie, gdy ta osoba wyjdzie z tej bańki?
Spotka się z wirusem, doświadczy silnego stresu, zje przez pomyłkę coś roślinnego, lub po prostu zestarzeje się i jej naturalne systemy obronne osłabną.Organizm pozbawiony „treningu” fitochemikaliami może zareagować gwałtownie i nieadekwatnie, ponieważ jego wewnętrzne systemy obronne (np. szlak Nrf2) są „niećwiczone” i leniwe.
Dieta mieszana ciągle „trenuje” nasz system antyoksydacyjny i naprawczy, dzięki hormezie. Tworzy to odporniejszy, bardziej elastyczny organizm, zdolny do radzenia sobie z nieprzewidzianymi wyzwaniami przez całe życie.
Czy błonnik jest naprawdę niepotrzebny?
Osoby na dietach mięsnych, często twierdzą, że błonnik jest zbędny, a jego brak prowadzi do zaniku problemów trawiennych.
Tymczasem sole mineralne mają większą przyswajalność w obecności inuliny (to jeden z rodzajów błonnika, np. obecny w topinaburze). Warto też przypomnieć, że spora część prebiotyków zawieszona jest w inulinie.
Oporność na trawienie: inulina nie jest rozkładana w żołądku i jelicie cienkim. Przechodzi w niezmienionej formie do jelita grubego.
Działanie prebiotyczne: w jelicie grubym inulina staje się pożywką (prebiotykiem) dla korzystnych bakterii, głównie z rodzaju Bifidobacterium i Lactobacillus.
Fermentacja: bakterie fermentują inulinę, wytwarzając krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA), takie jak maślan, propionian i octan.
Obniżenie pH: te kwasy znacząco obniżają pH treści jelitowej, tworząc środowisko kwaśne.
Lepsza rozpuszczalność i wchłanianie: w kwaśnym środowisku, sole mineralne stają się lepiej rozpuszczalne.
Komórki wyścielające jelito (kolonocyty) są lepiej odżywione przez maślan, co poprawia ich ogólną kondycję i zdolność do wchłaniania.
Reasumując, błonnik to pokarm dla bilionów dobrych bakterii w jelitach. Te bakterie, żywiąc się błonnikiem, wytwarzają krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA), a przede wszystkim maślan.
Maślan jest głównym paliwem dla komórek nabłonka jelita. Bez niego komórki te głodują, słabną, co paradoksalnie może prowadzić do nieszczelnego jelita.
Długoterminowe konsekwencje braku błonnika
Diety ubogie w błonnik są powiązane z wyższym ryzykiem raka jelita grubego
Błonnik spowalnia wchłanianie cukrów, obniża cholesterol LDL
Brak błonnika w perspektywie lat może przyczyniać się do insulinooporności. Mam tu na myśli utratę metabolicznej elastyczności i pogorszenie tolerancji glukozy, w dłuższej perspektywie, co jest czynnikiem ryzyka, gdy dieta się zmieni (a prawie zawsze się zmienia).
Karetka pogotowia czy plan na życie?
Przebywanie w sterylnym, pozbawionym wyzwań środowisku (zero roślin) przez lata, tworzy system delikatny, pozbawiony mikrobiotycznej różnorodności i pozbawiony narzędzi do wewnętrznej naprawy.
Natura dała nam zarówno moc budulca z królestwa zwierząt, jak i zaawansowany zestaw narzędzi naprawczych i regulacyjnych, z królestwa roślin. Odrzucenie połowy tego arsenału to strategia, która może sprawdzić się jako tymczasowa karetka pogotowia, ale jest ryzykowna jako plan na całe życie.
Warto podkreślić, że niniejszy artykuł jedynie zaakcentował złożoność tematu, który nie został w pełni wyczerpany.
W codziennych wyborach żywieniowych istnieje wiele obszarów powszechnej zgody.
Pełna zgoda dotyczy konieczności eliminacji przetworzonych węglowodanów i cukru. Bezsporna jest także wartość wysokiej jakości tłuszczów zwierzęcych czy jaj.
Kluczowa jest również świadomość źródła pochodzenia produktów – musimy zwracać baczną uwagę na dostawców, dotyczy to zarówno produktów mięsnych, jak i roślinnych. Jakość mięsa jest pochodną diety i dobrostanu zwierzęcia – to co zjadło zwierzę, bezpośrednio wpływa na wartość odżywczą tego, co my jemy. Równie istotna jest świeżość. Mięso, podobnie jak warzywa, traci swoją wartość odżywczą, witaminy i energię życiową podczas długiego przechowywania i mrożenia. Świeże, wysokiej jakości mięso od humanitarnie hodowanego zwierzęcia, to zupełnie inny produkt, niż jego długo mrożony, przemysłowy odpowiednik.
Musimy też z pokorą przyznać, że nawet najbogatsza, naturalna dieta może nie wystarczyć.
Wyczerpujące się gleby, zanieczyszczenie środowiska i współczesne metody upraw sprawiają, że żywność jest uboższa w niezbędne pierwiastki śladowe, takie jak choćby lit.
Zamiast ślepo podążać za modami, wsłuchajmy się w potrzeby własnego ciała. I zaufajmy mądrości natury, która w swojej różnorodności dostarcza nam tego, co wciąż może nam dać najpełniej.
Jednocześnie mając świadomość, że nasz świat się zmienia i czasem potrzebujemy wsparcia, by zachować równowagę i zdrowie.
Chcesz wiedzieć więcej?
Sprawdź nasze strony:
www.wioskazdrowia.pl www.lubinowe.pl
Zajrzyj też na nasz kanał YouTube:
youtube.com/@KarolinaDziabor
Z miłością i spokojem.